Những ánh nắng vàng nhẹ buông mềm mại như tà áo lụa phơi trải xuống dòng sông quê, chầm chậm đổ bóng như lưu luyến một điều gì đó trong giây phút chia xa cuối ngày. Khói bếp nhà ai tỏa lan, ôm ấp những mái nhà, trong nỗi thắm nhuần hương trời sắc đất mùa xuân của cỏ cây sông núi. Mùa xuân đang đến với Cẩm Lệ quê tôi, một chốn nơi hiền hòa và bình dị.

Xúm xít cùng nhau bên ly rượu cuối năm cùng dăm người thân bên láng giềng mà thấp thỏm chờ những người bạn đi xa không biết có về kịp tết nay không. Bỗng dưng lòng chợt xao xuyến tơ chùng nhớ tới người xưa, nhớ anh em bè bạn trong Bên hiên chiều Cẩm Lệ[i]:

Cuối năm ngồi với nắng chiều

Quê hương chén rượu ai người tri âm

Thọ vàng dăm đoá ngoài sân

Hương thời gian thoảng thương gần nhớ xa

(Dạ Tịnh)

Cẩm Lệ xưa là một làng quê của huyện Hòa Vang thuộc phủ Điện Bàn nay là một quận của thành phố Đà Nẵng. Nơi đây là ngã ba sông, điểm gặp gỡ của sông Thu Bồn - Vĩnh Điện, sông Cẩm Lệ và sông Hàn.

Dòng Cẩm Lệ với con nước dịu dàng như chiếc nôi ru, có bến đò sớm chiều cần mẫn đón đưa người nối đôi bờ trong tiếng gọi đò như tiếng gọi quê hương:

Gọi đò tiếng nhạn kêu sương

Bóng ai lữ khách đêm trường nhớ quê

(Nguyễn Nhứt )

Hoà quyện vào cùng thanh âm của đời thường là tiếng chuông chùa sớm khuya như gõ vào cánh cửa tâm hồn để xua tan những hỗn tạp ta bà, chắt lọc chút dịu êm giúp đời thêm tươi mát.

Tiếng gọi đò qua sông, tiếng nhạn kêu sương, sông nước êm đềm với ngày tháng nhẹ nhàng trôi trong tiếng chuông chùa ngân nga là thông điệp yêu thương như lời thơ trong tập "Mưa nguồn" của Bùi tiên sinh:

Biển dâu sực tỉnh giang hà

Còn sơ nguyên mộng sau tà áo xanh

(Mưa nguồn - Bùi Giáng)

Tà áo xanh là tà áo xuân. Như tà áo lụa nắng vàng phơi trải xuống dòng sông quê tôi, là chỗ nương nhờ cho những tâm hồn khắc khoải trước những nhiêu khê của cuộc đời.  Đã có bao cánh chim sải cánh bay đi tìm những chân trời mới nhưng khi mỏi cánh lại tìm về vùng quê   bốn mùa thơm lúa ngô khoai, có bãi rau La Hường, có ngôi trường làng, có ngõ chợ quê, có hàng tre xanh soi bóng xuống bờ sông trưa hè.

Cẩm Lệ quê tôi là vậy, một làng quê hiền hòa, có đồi núi Hòa Cầm với dòng sông trước mặt mở ra cung đàn hòa ngân tiếng hát, câu hò chan chứa trữ tình trong điệu ru bao dung của tình cha nghĩa mẹ:

Thương cha mẹ một đời hai vai trĩu nặng

Quang gánh mùa xuân đi rải những con đường

(Miên Long)

Thi sĩ Bùi Giáng (bên phải)

Dòng sông Cẩm Lệ với đôi bờ Bắc-Nam. Nhà tôi ở bờ Bắc nhưng hay chèo thuyền qua quê ngoại bên kia sông để tìm về một nơi an tịnh với không gian mở ra trước mắt là 5 ngọn núi Ngũ Hành Sơn và dòng sông êm đềm soi bóng những cây mù u cổ thụ. Đã có những lúc bạn bè khắp nơi về tụ hội; những nghệ sỹ ngao du, những tâm hồn rộng mở đã cùng nhau ngồi uống trà đàm đạo từ lúc tinh sương hay những buổi chiều vàng nhẹ buông ngắm mây trời bảng lãng:

Qua bờ thực tại là đây

Giữa con giữa đá giữa cây lá về

Bốn bề thăm thẳm muôn bề

Vẫn trong giọt nhựa Bồ đề trong con

(Trần Đới)

Về đây để lắng hồn nghe tiếng thở, tiếng hát của dòng sông quê hương. Vẫn nhớ lắm những đêm trăng rằm cùng bạn bè thân hữu chèo thuyền trên sông cùng đàn ca sáo thổi, ngâm thơ, hát hò thâu đêm:

Ta về trăng cũng về theo

Đò nghiêng nước chảy bước chèo chống qua

Đôi bờ sương đọng cỏ hoa

Bàn chân khuya chạm bao la đất trời

(P.Thư Cưu)

Vì một Cẩm Lệ yên bình và đẹp dung dị như thế cho nên sau một thời gian dài phiêu du khắp chốn rốt cuộc tôi cũng lại về đây. Quê nội tôi là Hòa Xuân, quê ngoại Hòa Châu hợp thành Xuân Châu. Từ đó Cẩm Lệ-Xuân Châu là mùa xuân nguyên khởi, là nguồn cảm hứng thi ca đi suốt đời tôi:

Qua Xuân-Châu thấy trời xanh

Một vùng sông nước long lanh cung đàn

Bờ tre ruộng lúa mơ màng

Nước non  hoà quyện mang mang đất trời

Ta về rũ áo rong chơi

Vui cùng cây cỏ nói cười với sông

Tịnh tâm là đoá hoa hồng

Ý thành tâm nguyện cánh đồng tâm linh

Lời thơ ý nhạc câu kinh

Về đây hoà khúc tự tình vô ngôn

Giong thuyền qua một dòng sông

Cười lên một tiếng tỉnh hồn ngàn năm.

(Nguyên Quang)

Lặng lẽ ngắm những đoá thọ vàng, những bông cúc trắng mà quá đỗi bâng khuâng. Chợt nhớ, nhớ lắm một chiều cuối năm ở Sài Gòn, trước lúc lên đường về quê ăn tết, tôi tìm đến thăm và cũng để chia tay thi sĩ Bùi Giáng. Sau vài ly rượu gạo, đôi câu không đầu chẳng cuối, ông nhìn tôi với đôi mắt xa xăm như hoài niệm quê nhà:

-         Mai mi về ngoài nớ? Tôi dạ và hỏi lại:

-         Bác có nhớ quê mình không? Ông im lặng hồi lâu rồi cất giọng trầm buồn:

-         Nhớ, nhớ cháy cả ruột gan ! Nhiều lần ta định bụng về thăm, nhưng ta chẳng có quà gì, về tay không cũng ngại...

Tôi quá xúc động chẳng nói được nên lời. Chợt ông hỏi giấy bút để viết vài dòng gửi gắm đôi lời thăm hỏi đến anh em, bà con ở quê nhà:

Anh em xứ Quảng, Đà thành

Có còn vui vẻ thập thành mừng xuân

Kể từ bốn chục năm ròng

Giáng chưa có dịp về thăm quê nhà

Đôi dòng chúc tụng thiết tha

Xót vì thơ mộng mà ra phụ lòng

(Thư xuân gửi anh em xứ Quảng, Đà thành -1995 - Bùi Giáng)

Phụ lòng mà tự nói ra, tự trách mình như ông kể cũng hiếm lắm thay!

Thôi thì cảm ơn trời đất, cảm ơn mùa xuân, xin nâng ly rượu soi lại lòng mình trong đáy cốc để thấy rằng mình có được cái may mắn còn gắn bó bên dòng sông quê. Ơi Cẩm Lệ! dòng sông chảy mãi trong tôi một đời tha thiết. Là cội nguồn tâm tình là mùa xuân suốt đời tôi.

Cơn gió khẽ lay động cành mai như bàn tay vẫy chào. Những cánh mai tươi thắm đang nở nụ cười duyên đón chào  mùa xuân:

Thưa rằng: nói nữa lại sai

Mùa xuân đang đợi bước ai đi vào

( Mưa nguồn - Bùi Giáng )

• Nguyên Quang (Số 4 Hùng Vương-TP. Đà Nẵng)
• Tác giả: Nguyên Quang